Werkelijk rendement in box 3: wanneer en hoe geef je het door?

Laatst gecontroleerd: 24 september 2026

In box 3 betaal je belasting over een fictief rendement: vaste percentages over je spaargeld, beleggingen en schulden. Volgens de Hoge Raad mag de Belastingdienst je niet meer belasten dan over je werkelijke rendement, als dat lager is. Hoe werkt dat, wanneer levert het je iets op, en hoe geef je het door? Deze gids volgt de uitleg van de Belastingdienst.

Wat telt mee als werkelijk rendement?

Je werkelijke rendement is alles wat je vermogen in een kalenderjaar echt heeft opgeleverd: de inkomsten, zoals rente, dividend en huur, plus de waardeverandering van je bezittingen. Een koersstijging telt dus mee, ook als je niets hebt verkocht. Een waardedaling telt ook mee, als negatief rendement.

• Spaargeld: de rente die je hebt ontvangen.
• Beleggingen en crypto: ontvangen dividend plus de waarde op 31 december, min de waarde op 1 januari, min je aankopen in dat jaar, plus je verkopen in dat jaar.
• Verhuurde 2e woning: de kale huur (zonder servicekosten) plus het verschil tussen de WOZ-waarde aan het eind en aan het begin van het jaar.
• 2e woning voor eigen gebruik (vanaf 2026): de waardeverandering plus een bijtelling voor eigen gebruik. Die bijtelling is de economische huurwaarde of 5,06% van de WOZ-waarde, naar rato van het aantal dagen dat je de woning zelf kunt gebruiken.
• Schulden: de rente die je hebt betaald gaat eraf. Bij het werkelijke rendement geldt geen schuldendrempel.

Winst op het ene deel van je vermogen en verlies op een ander deel worden in hetzelfde jaar met elkaar verrekend. Is het totaal negatief, dan zet de Belastingdienst je werkelijke rendement op 0 euro. Een verlies meenemen naar een ander jaar kan niet. Anders dan bij het fictieve rendement tellen ook veranderingen tijdens het jaar mee: koop je in april aandelen, dan telt het rendement daarop mee voor dat jaar.

Kosten mag je niet aftrekken. Aan- en verkoopkosten van aandelen of onderhoudskosten van een 2e woning tellen niet mee. Er zijn 2 uitzonderingen: betaalde rente op een schuld in box 3, en een investering in je 2e woning waardoor de WOZ-waarde is gestegen (als je die bij de gemeente hebt gemeld).

Wanneer loont het?

Vergelijk je werkelijke rendement met je voordeel uit sparen en beleggen. Dat bedrag staat in je aangifte of aanslag. Is je werkelijke rendement lager, dan betaal je minder belasting. Let op: bij het werkelijke rendement geldt geen heffingsvrij vermogen. Je vergelijkt dus je volledige werkelijke rendement met een fictief voordeel dat al na aftrek van het heffingsvrije vermogen is berekend.

Heb je alleen spaargeld, dan is de kans volgens de Belastingdienst heel klein dat je geld terugkrijgt. Met aandelen of een 2e woning hangt het sterk af van het jaar. De Belastingdienst geeft deze vergelijking tussen het fictieve percentage voor beleggingen en het gemiddelde rendement op aandelen:

Bron: Belastingdienst, veelgestelde vragen over de Opgaaf werkelijk rendement. Een gemiddelde zegt niets over jouw eigen portefeuille.

In jaren met dalende koersen, zoals 2018, 2020 en 2022, is de kans dus groter dat tegenbewijs loont. Reken je eigen situatie door met de box 3-calculatorin de stand "Werkelijk rendement vergelijken".

Met een fiscaal partner wordt het werkelijke rendement verdeeld zoals jullie de grondslag sparen en beleggen in de aangifte hebben verdeeld. Iedere partner vergelijkt zijn eigen deel met zijn eigen voordeel uit sparen en beleggen, en jullie kunnen los van elkaar kiezen of je het doorgeeft.

Opgaaf werkelijk rendement: hoe geef je het door?

Over 2025 en later: in je aangifte

Over 2025 geef je je werkelijke rendement door in je aangifte inkomstenbelasting; een aparte brief of een apart formulier is er niet. Is je vermogen hoger dan het heffingsvrije vermogen, dan vraagt de aangifte automatisch of je je werkelijke rendement wilt doorgeven. Doe je dat, dan berekent de Belastingdienst je belasting op beide manieren en gebruikt het bedrag dat voor jou het voordeligst is. Voor 2026 geldt hetzelfde: in je voorlopige aanslag 2026 kan de Belastingdienst nog geen rekening houden met je werkelijke rendement. Is het lager, dan wordt je box 3-inkomen aangepast via je aangifte inkomstenbelasting 2026.

Over 2021 tot en met 2024: formulier Opgaaf werkelijk rendement

Voor deze jaren gebruik je het formulier Opgaaf werkelijk rendement. Je hoeft daarvoor geen bezwaar te hebben gemaakt. De Belastingdienst stuurt voor elk jaar een aparte brief met je fictieve rendement; dat bedrag heb je nodig voor het formulier. Je vult het online in via Mijn Belastingdienst, per jaar een apart formulier.

Bron: Belastingdienst. Het kan tot in 2028 duren voordat iedereen zijn brief heeft. Heb je over meerdere jaren nog geen definitieve aanslag, dan krijg je de volgende brief pas als het vorige jaar is afgehandeld.

• Niet wachten op de brief? Dat mag. Je zoekt dan zelf je "voordeel sparen en beleggen" op in je verzonden aangifte of je laatste aanslag. Met een fiscaal partner heb je 3 bedragen nodig: de grondslag sparen en beleggen van jullie samen, jouw deel daarvan en jouw voordeel. Beantwoord in het formulier de vraag of je een brief hebt gekregen met "Nee".
• Op papier? Bestel het formulier via 0800 - 023 01 07 (1 formulier per keer) of de BelastingTelefoon 0800 - 0543. Op papier zie je niet meteen of je werkelijke rendement lager is; online wel.
• Praktisch: bijlagen meesturen kan niet, je kunt tussentijds opslaan, en de datum waarop het formulier binnen moet zijn staat in de brief.

Over 2017 tot en met 2020: alleen na tijdig bezwaar

Voor deze jaren mag je het formulier alleen invullen als je op tijd bezwaar hebt gemaakt. Op 25 juni 2026 besliste de Hoge Raad dat wie geen of te laat bezwaar maakte, over 2017 tot en met 2020 geen recht heeft op rechtsherstel. Heb je wel op tijd bezwaar gemaakt, dan heb je al een brief van de Belastingdienst gekregen. Twijfel je, gebruik dan de checklist van de Belastingdienst.

Wat heb je nodig?

De Belastingdienst vult niets voor je in: je zoekt de gegevens zelf bij elkaar. Handig om klaar te leggen:

• de jaaroverzichten van je banken met de ontvangen rente;
• de jaaroverzichten van je broker: waarde op 1 januari en 31 december, aankopen, verkopen en dividend (waar je die per broker vindt);
• de waarde van je crypto op 1 januari en 31 december, plus aan- en verkopen;
• bij een 2e woning: de WOZ-beschikkingen, de ontvangen kale huur of het aantal dagen eigen gebruik;
• de rente die je hebt betaald op schulden in box 3;
• de brief met je fictieve rendement, of je aangifte of aanslag van dat jaar.

Wat gebeurt er nadat je het hebt doorgegeven?

Is je werkelijke rendement lager, dan verwerkt de Belastingdienst het in je definitieve aanslag. Heb je die al, dan krijg je een verminderingsbeschikking; heb je bezwaar gemaakt, dan krijg je een uitspraak op je bezwaar. Je gaat nooit meer belasting betalen dan eerder berekend: is je werkelijke rendement toch hoger, dan blijft het fictieve rendement gelden.

Het verwerken kost tijd. De formulieren over 2017 tot en met 2020 worden met de hand bekeken; de eerste berichten volgen in 2026. Voor 2021, 2022 en 2023 worden sinds juni 2026 de eerste berichten verstuurd. Wanneer 2024 aan de beurt is, is nog niet bekend. Volgens de Belastingdienst kan het tot in 2030 duren voordat iedereen bericht heeft.

Wat de box 3-percentages, het heffingsvrije vermogen en de schuldendrempel per jaar waren, lees je in onze gids over box 3.

Veelgestelde vragen

Bronnen:

• Wat is mijn werkelijk rendement?
• Rekenvoorbeelden berekening werkelijk rendement
• Veelgestelde vragen over de Opgaaf werkelijk rendement
• Werkelijk rendement in belastingaangifte 2025
• Formulier Opgaaf werkelijk rendement – waar vind ik dat?
• Wanneer krijg ik de brief over box 3?
• Kan ik zonder brief het formulier invullen?
• Ik heb mijn werkelijk rendement doorgegeven – wanneer krijg ik bericht?
• Hoge Raad: geen recht op herstel 2017-2020 voor niet-bezwaarmakers
• Wet inkomstenbelasting 2001, artikelen 5.25 tot en met 5.28